ChainMonitor (چینمانیتور) یک اکسپلورر رایگان و زنده برای هفت بلاکچین است: اتریوم، بیتکوین، آربیتروم، بیس، اپتیمیزم، پالیگان و سولانا. می‌توانید ساخته‌شدن بلوکها را زنده ببینید، هر بلوک، تراکنش یا آدرسی را باز کنید، هزینهٔ همین لحظهٔ یک پرداخت را روی همهٔ زنجیرهها مقایسه کنید و ببینید کدام نودهای RPC عمومی سالم‌اند. برای استفاده نه حساب کاربری لازم است و نه کیف پول.
این راهنما یک پرداخت واقعی را از ابتدا تا انتها دنبال میکند: کسی 43.55 USDC روی بیس فرستاده است. عددهای داخل تصویرها مربوط به لحظهٔ گرفتن اسکرین‌شات‌اند؛ در خود سایت همیشه زنده‌اند. شماره‌های زردرنگ روی هر تصویر با فهرست شماره‌دار زیر آن مطابقت دارند.
صفحهٔ اصلی
همه‌چیز از صفحهٔ اصلی شروع میشود. این صفحه هر هفت زنجیره را هم‌زمان نشان میدهد و هر کدام با سرعت واقعی خودش پیش می‌رود.
- کادر جستجو. هش تراکنش، آدرس، شمارهٔ بلوک یا نام ENS مانند vitalik.eth را در آن بچسبانید.
- نوار زنده. هر کاشی شمارهٔ جدیدترین بلوک یک زنجیره و زمان بلوک آن را نشان میدهد؛ این نوار در همهٔ صفحه‌ها هست و با یک کلیک به هر زنجیره می‌رسید.
- منوی اصلی: Chains (زنجیرهها)، Gas (کارمزدها)، RPC health (سلامت RPC)، Learn (همین راهنماها) و About.
- کارت یک زنجیره. کاشی‌های کوچک جدیدترین بلوکها هستند که در حال پر شدن‌اند؛ «Open chain» به صفحهٔ زندهٔ زنجیره می‌برد.
کادر جستجو سریع‌ترین راه ورود است. آنچه می‌چسبانید را تشخیص میدهد: هشی با 66 نویسه که با 0x شروع شود تراکنش است، 42 نویسه با 0x در ابتدا آدرس است و یک عدد ساده شمارهٔ بلوک است. همچنین می‌توانید در هر صفحه کلید / را بزنید تا مستقیم به جستجو بروید.
گام ۱: یک زنجیره را زنده تماشا کنید
در نوار زنده روی Base کلیک کنید، یا روی «Open chain» در کارت آن. صفحهٔ زنجیره هر بلوک جدید را همان لحظهٔ ساخته‌شدن به شکل یک کاشی می‌کشد.
- عددهای کلیدی: قیمت ارز، کارمزد پایه، قیمت گس برای کند، معمولی و سریع، و جدیدترین بلوک و بلوک نهایی‌شده.
- بلوکها. سطح مایع نشان میدهد بلوک چقدر پر است؛ خط‌چین هدف 50 درصدی است که کارمزدها را پایدار نگه می‌دارد.
- بلوک انتخاب‌شده با جزئیات. «Open page» صفحهٔ کامل بلوک را باز میکند.
- هر مستطیل یک تراکنش است. مساحتش برابر کارمزدی است که پرداخت کرده و رنگش نوع آن را نشان میدهد: انتقال، سواپ یا فراخوانی قرارداد.
- فید زندهٔ تراکنشها، با فیلتر برای انتقال‌ها، سواپ‌ها، فراخوانی قراردادها و انتقالهای بزرگ.
لازم نیست همهٔ عددها را یک‌جا بفهمید. بلوک پر یعنی تقاضا زیاد است و کارمزدها بالا می‌روند؛ بلوک تقریباً خالی یعنی فرستادن همین حالا ارزان است. راهنمای کارمزد گس و هزینه‌ها دلیلش را توضیح میدهد.
گام ۲: تراکنش را باز کنید
هش تراکنش را در کادر جستجو بچسبانید. چینمانیتور خودش زنجیره را پیدا میکند و صفحهٔ تراکنش را باز میکند.
- نتیجه در یک خط: Success، finalized، «Transferred 43.55 USDC to 0xfd69…7ED1».
- چه کسی فرستاده و چه چیزی را فراخوانی کرده است. فرستنده یک کیف پول است؛ تراکنش به قرارداد توکن USDC رفته، پس هیچ ETH جابهجا نشده است.
- کارمزد و اجزای آن: کارمزد پایه، انعام اولویت (tip) و، روی لایه ۲ مانند بیس، کارمزد داده L1 برای ثبت پرداخت روی اتریوم.
- آدرس کامل فرستنده. روی آن کلیک کنید تا صفحهٔ فرستنده باز شود (گام ۳).
- فراخوانی رمزگشایی‌شده: transfer(to, value). مقدار 43,550,000 بر حسب کوچک‌ترین واحد توکن است؛ USDC شش رقم اعشار دارد، پس برابر 43.55 USDC است.
- خود انتقال توکن، همراه با ارزش آن به دلار آمریکا.
دو چیز اغلب مایهٔ شگفتی است. اول اینکه «Value» در پرداخت توکنی برابر 0 ETH است: USDC درون قرارداد توکن جابهجا میشود، نه به شکل ETH. دوم اینکه کل کارمزد بسیار کمتر از یک سنت بود، چون بیس یک لایه ۲ است. راهنمای چگونه یک تراکنش را بخوانیم همهٔ فیلدهای این صفحه را توضیح میدهد.
گام ۳: فرستنده را ببینید
روی آدرس فرستنده کلیک کنید. صفحهٔ آدرس موجودی، میزان فعالیت و تاریخچهٔ آن را نشان میدهد.
- آدرس همراه با کد QR و موجودی ETH آن روی این زنجیره.
- فعالیت در یک نگاه: تراکنش‌های ارسالی، نخستین و آخرین تراکنش دیده‌شده، و اینکه کیف پول (EOA) است یا قرارداد.
- تب‌ها. «Token transfers» (انتقالهای توکن) USDC و توکن‌های دیگری را که فرستاده و گرفته فهرست میکند؛ «Token balances» (موجودی توکن‌ها) نشان میدهد چه چیزی در اختیار دارد.
- تاریخچه. روی هر هش کلیک کنید تا همان تراکنش باز شود.
یک آدرس یکسان میتواند روی همهٔ زنجیره‌های EVM (اتریوم، آربیتروم، بیس، اپتیمیزم و پالیگان) وجود داشته باشد، با موجودی جداگانه روی هر کدام. برای عوض کردن زنجیره از نوار زندهٔ بالای صفحه استفاده کنید: در صفحهٔ یک آدرس، کلیک روی زنجیره‌ای دیگر همان آدرس را در آن زنجیره باز میکند. راهنمای کیف پول‌ها و کلیدها دلیلش را توضیح میدهد.
گام ۴: جای دیگر چقدر هزینه می‌داشت؟
در منو Gas را باز کنید. مقایسهٔ بالای صفحه نشان میدهد همین نوع پرداخت همین حالا روی هر زنجیره چقدر هزینه دارد.
- انتخاب کنید چه کاری می‌خواهید بکنید: فرستادن ارز اصلی، فرستادن توکنی مانند USDC یا یک سواپ.
- برای هر زنجیره یک خط، از اقتصادی در چپ تا سریع در راست. پایین‌تر یعنی ارزان‌تر؛ مقیاس در هر گام ده برابر میشود.
- خط‌ها می‌توانند یکدیگر را قطع کنند: پرداخت سریع روی یک زنجیره ممکن است باز هم از پرداخت کند روی زنجیره‌ای دیگر ارزان‌تر باشد.
- زنجیرهها به ترتیب سرعت معمولی، ارزان‌ترین اول. روی یکی بزنید تا خطش پررنگ شود.
- یادداشت‌های کوتاه: مقدار پرداخت کارمزد را تغییر نمیدهد، سریع‌تر یعنی انعام (tip) بیشتر، و قیمت لایه‌های ۲ شامل کارمزد داده اتریوم است.
برای پرداخت ما، فرستادن توکن روی بیس، اپتیمیزم، آربیتروم، پالیگان یا سولانا کسری از یک سنت تا چند دهم سنت هزینه دارد، در حالی که اتریوم گران‌تر است. بیتکوین در مقایسهٔ توکن‌ها نیست، چون بیتکوین توکنی مثل USDC ندارد. زیر نمودار، برای هر زنجیره یک کارت همهٔ جزئیات را نشان میدهد. راهنماهای چرا کارمزدها بین زنجیرهها فرق دارند و ارزان‌ترین راه فرستادن USDC بیشتر وارد جزئیات می‌شوند.
گام ۵: نودها را بررسی کنید
کیف پول‌ها و اپ‌ها از طریق نودهای RPC با یک زنجیره حرف می‌زنند. RPC health (سلامت RPC) نودهای عمومی رایگان هر زنجیره را فهرست میکند و همیشه آن‌ها را آزمایش میکند.
- چند اندپوینت همین حالا پاسخ می‌دهند.
- سریع‌ترین اندپوینت در این لحظه.
- تأخیر (latency): مدت زمان یک پاسخ، که از سرور چینمانیتور اندازه‌گیری میشود.
- عقب‌ماندگی (lag): یک اندپوینت چند بلوک از بقیه عقب‌تر است. «synced» یعنی کاملاً به‌روز است.
- ردیابی (tracking): آنچه ارائه‌دهنده می‌گوید دربارهٔ درخواست‌های شما ثبت میکند.
- «Add to wallet» (افزودن به کیف پول): اندپوینت را با یک کلیک به کیف پول مرورگری مانند MetaMask اضافه میکند.
اگر کیف پول شما کند است یا موجودی قدیمی نشان میدهد، شاید نود RPC آن عقب مانده باشد. اینجا یک اندپوینت سریع و همگام را انتخاب و اضافه کنید. راهنمای اندپوینت RPC عمومی چیست بده‌بستان‌ها، از جمله حریم خصوصی، را توضیح میدهد.
نکته‌ها
- از هر صفحه زنجیره را عوض کنید. نوار زندهٔ بالا تا جایی که ممکن باشد نوع صفحه را نگه می‌دارد: از یک آدرس روی بیس، کلیک روی آربیتروم همان آدرس را روی آربیتروم باز میکند.
- روشن یا تیره. دکمهٔ «Theme» در گوشهٔ بالا سمت راست بین این دو جابهجا میشود.
- همه‌چیز زنده است. صفحه‌ها خودشان به‌روز می‌شوند؛ می‌توانید فید زندهٔ تراکنشها را در صفحهٔ یک زنجیره متوقف کنید تا با آرامش بخوانید.
- در مسیر یاد بگیرید. هر صفحهٔ زنجیره به راهنمای خودش پیوند دارد و مسیر یادگیری شما را به ترتیب از مبانی تا جزئیات می‌برد.
پرسش‌های متداول
آیا چینمانیتور رایگان است و حساب کاربری لازم دارم؟
بله، رایگان است و حساب کاربری یا ثبتنامی وجود ندارد. برای جستجو هرگز کیف پول وصل نمیکنید؛ تنها کار مربوط به کیف پول «Add to wallet» اختیاری برای یک اندپوینت RPC است.
آیا چینمانیتور میتواند دارایی من را جابهجا یا بازیابی کند؟
خیر. چینمانیتور فقط دادههای عمومی بلاکچین را میخواند. نمیتواند تراکنشی را بفرستد، متوقف کند، برگرداند یا بازیابی کند، و هیچکس از چینمانیتور هرگز عبارت بازیابی (seed phrase) یا کلید خصوصی شما را نمیخواهد.
چرا تراکنشم را پیدا نمیکنم؟
بررسی کنید که روی یکی از هفت زنجیرهٔ پشتیبانیشده باشد و هش را کامل چسبانده باشید. تراکنشی که هنوز در انتظار است ممکن است هنوز دیده نشود؛ در بیتکوین تا زمانی که ماینری آن را بگنجاند در ممپول (mempool) میماند. اگر کیف پول «ارسال شد» نشان میدهد ولی هشی نشان نمیدهد، شاید کیف پول آن را پخش نکرده باشد.
چرا پرداخت توکنی مقدار 0 نشان میدهد؟
فیلد مقدار (Value) ارز اصلی زنجیره، مثلاً ETH، را نشان میدهد. توکنی مثل USDC درون قرارداد خودش جابهجا میشود، پس مقدار ارز اصلی 0 است و مقدار توکن در بخش انتقالهای توکن دیده میشود.
چینمانیتور از کدام زنجیرهها پشتیبانی میکند؟
اتریوم، بیتکوین، آربیتروم، بیس، اپتیمیزم، پالیگان و سولانا. بیتکوین صفحههای خودش را برای بلوکها، تراکنشها و ممپول دارد و صفحهٔ سلامت RPC ندارد، چون از طریق APIهای REST خوانده میشود.